Ο Σάσα Ντομπριέβιτς μιλάει στο DDF για το πώς οι φοιτητές της Σερβίας μετέτρεψαν δύο χρόνια διαμαρτυριών σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία

Την Κυριακή 25 Οκτωβρίου, ο «Φοιτητικός Κατάλογος» της Σερβίας κέρδισε τις πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές και έθεσε τέλος σε δεκατέσσερα χρόνια διακυβέρνησης από το SNS. Στο Ίδρυμα Ψηφιακής Δημοκρατίας παρακολουθούμε αυτό το κίνημα εδώ και πολύ καιρό, καθώς τα γεγονότα στη Σερβία σχετίζονται άμεσα με τα ζητήματα με τα οποία ασχολούμαστε: πώς οργανώνονται οι πολίτες όταν οι θεσμοί τους απογοητεύουν, πώς οι αποφάσεις μπορούν να λαμβάνονται συλλογικά αντί να συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων, και πώς ένα μήνυμα μπορεί να φτάσει στον κόσμο όταν τα μέσα ενημέρωσης αρνούνται να το μεταδώσουν. Ζητήσαμε από τον Σάσα Ντομπριέβιτς, διεθνή δημοσιογράφο και ιδρυτή του ICJ Global Media Group, να μας διηγηθεί την ιστορία όπως την είδε να ξεδιπλώνεται.

«Μετά την κατάρρευση της στέγης στο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, που στοίχισε τη ζωή σε 16 άτομα, οι φοιτητές της Σερβίας ξεκίνησαν αποκλεισμούς σε πανεπιστήμια σε ολόκληρη τη χώρα. Η κυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς προχώρησε αμέσως σε προπαγανδιστική εκστρατεία στα ΜΜΕ και προσπάθησε να διαλύσει τους αποκλεισμούς, καθώς οι φοιτητές επισήμαναν τη διαφθορά ως κύρια αιτία της τραγωδίας. Χάρη στην άριστη οργάνωση, την εσωτερική επικοινωνία και την αποφασιστικότητά τους, οι φοιτητές κατάφεραν να ευαισθητοποιήσουν πλήρως την κοινή γνώμη.»

Διοργάνωσαν συγκεντρώσεις και παρουσίασαν στοιχεία σχετικά με άλλες περιπτώσεις χειραγώγησης και διαφθοράς που είχαν σημειωθεί κατά τη διάρκεια των 14 ετών διακυβέρνησης του SNS (Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα). Οι ολομέλειες που διοργάνωσαν οι φοιτητές στα πανεπιστήμια έμοιαζαν πολύ με το σύστημα εκ περιτροπής διακυβέρνησης της Ελβετίας· στην πραγματικότητα, κάθε μέρα άλλαζαν τα άτομα που ήταν υπεύθυνα για τη λήψη αποφάσεων και την υλοποίηση των σχεδίων. Αυτή η δημοκρατική μορφή μπέρδεψε τους αυταρχικούς, οι οποίοι δεν ήξεραν ποιον να επιτεθούν, καθώς η επιτροπή λήψης αποφάσεων άλλαζε καθημερινά, πάντα με την ψήφο όλων των παρόντων στις ολομέλειες. Έτσι, δεν υπήρχε ένας μοναδικός ηγέτης ή μόνιμο διοικητικό συμβούλιο — οι αρμοδιότητες εναλλάσσονταν και μεταβάλλονταν σχεδόν σε καθημερινή βάση. Οι αρχές δεν είχαν συγκεκριμένο στόχο, κανέναν συγκεκριμένο να επιτεθούν, επειδή στην πραγματικότητα όλοι συμμετείχαν.

Μετά από κάποιο διάστημα, άρχισαν οι σωματικές επιθέσεις εναντίον των φοιτητών: αυτοκίνητα έπεφταν πάνω σε ειρηνικούς διαδηλωτές, σημειώθηκαν βίαιοι ξυλοδαρμοί από την αστυνομία στην πόλη Βάλγιεβο, ακόμη και εναντίον ανηλίκων, ενώ φοιτητές που ήδη δέχονταν πιέσεις από την κυβέρνηση συνελήφθησαν. Οι φοιτητές δεν τα παράτησαν· ενωμένοι και οργανωμένοι, ξεκίνησαν την πορεία τους διασχίζοντας τη Σερβία. Προκειμένου να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη, και δεδομένου ότι δεν είχαν το πλεονέκτημα των μέσων ενημέρωσης, αποφάσισαν να φέρουν οι ίδιοι τη διπλωματία στους δρόμους. Οργανώθηκαν μαζικές πορείες από πόλη σε πόλη σε όλη τη Σερβία για να αφυπνίσουν τον λαό. Περπάτησαν και ποδηλάτησαν ακόμη και μέχρι την ΕΕ, στο Στρασβούργο και στις Βρυξέλλες, για να επιστήσουν την προσοχή στην καταπίεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στη βίαιη χρήση αστυνομικής δύναμης και στην αποσιώπηση από τα μέσα ενημέρωσης.

Οι δράσεις τους μετατράπηκαν σε άμεση επικοινωνία με τους πολίτες, από πόρτα σε πόρτα. Οργάνωσαν επισκέψεις σε χωριά, ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα με ελάχιστους κατοίκους, για να συνομιλήσουν μαζί τους. Προσέλκυσαν την προσοχή των παγκόσμιων μέσων ενημέρωσης και κέρδισαν διεθνή υποστήριξη. Παρά την προσπάθεια παραπληροφόρησης που ανέπτυξε η τότε κυβέρνηση (η οποία πλέον έχει ηττηθεί από τους φοιτητές), κατάφεραν να σπάσουν τον αποκλεισμό των μέσων ενημέρωσης μέσω της άμεσης επικοινωνίας και να προχωρήσουν περαιτέρω με οργανωμένες ενέργειες. Δημιούργησαν μια ένωση πολιτών και συνέταξαν έναν «Φοιτητικό Κατάλογο» που αποτελείτο από κορυφαίους εμπειρογνώμονες, καθηγητές, διδάκτορες και άλλους, με τον οποίο κατέβηκαν στις κοινοβουλευτικές εκλογές. Οι πολίτες βγήκαν μαζικά για να υπογράψουν υπέρ του καταλόγου, οπότε οι φοιτητές απέκτησαν εύκολα την ευκαιρία να καταχωρήσουν τον κατάλογό τους για το κοινοβούλιο. Μετά τις μαζικές διαδηλώσεις του περασμένου έτους, συμπεριλαμβανομένης μιας από τις μεγαλύτερες στην ιστορία της Σερβίας, κέρδισαν συντριπτική πλειοψηφία, επειδή ξύπνησαν ακόμη και τους αδρανείς ψηφοφόρους.

Αυτό που ανακοινώνουν τώρα είναι μια λεπτομερής μεταρρύθμιση των νόμων και των θεσμών, η καθιέρωση του κράτους δικαίου, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και οι δημοκρατικές αξίες που καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια της προηγούμενης κυβέρνησης. Το πρόγραμμά τους περιλαμβάνει ένα διαφορετικό είδος διπλωματίας και, κυρίως, τον εκκαθαρισμό — τη δήμευση περιουσιών που αποκτήθηκαν παράνομα μέσω διαφθοράς και τη δίκη όσων παραβίασαν το νόμο. Το επαγγελματικό δυναμικό που περιλαμβάνεται στον κατάλογό τους διαφέρει σημαντικά από εκείνους που κατείχαν προηγουμένως την εξουσία, καθώς υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι ορισμένα άτομα αγόρασαν πτυχία και τίτλους για να εξασφαλίσουν θέσεις. Η σημερινή αυταρχική κυβέρνηση εξακολουθεί να προσπαθεί να στήνει παγίδες και να προκαλεί βία, αλλά οι φοιτητές έχουν καλέσει δημοσίως τους πολίτες να συμμετέχουν μόνο σε ειρηνικές διαδικασίες και νόμιμες δραστηριότητες που θα φέρουν την αλλαγή, και να μην υποκύψουν [στις προκλήσεις].»

Ο Σάσα Ντομπριέβιτς είναι ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της ICJ Global Media Group LLC (Intercontinental Connection of Journalists) και διεθνής διπλωματικός δημοσιογράφος.